مرد

ماه می تابد از خم کوچه، چهره ای دائم الوضو دارد

پینه بر دستهاش و نعلینش اثر وصله و رفو دارد

مرد تنهاست، مرد غمگین است کمرش از فراق خم شده است

ساغر شادی اش اگر خالی است باده غم سبو سبو دارد

ضربان صدای او جاریست: با یتیمی به خنده مشغول است

سر تقیسم سهم بیت المال با صحابه بگو مگو دارد

باز امروز بغض نخلستان تا به سرحد انفجار رسید    

باز امشب به استناد کمیل، ماه با چاه گفتگو دارد

کاه گلهای کوچه مرطوبند اشک دیوار را در آورده است

ناله خانم جوانی که  هرچه دارد علی(ع) از او دارد

-  از دو دستش طناب بگشایید، مبریدش به مسلخ بیعت

دیگر او را کشان کشان مبرید ایّهاالنّاس! آبرو دارد

گرچه در بند غربت، از این شیر، گرگهای مدینه می ترسند

ذوالفقارش هنوز بران است  شور " حتّی تُقاتِلوا" دارد

حب مولا نتیجه سحر است، باش تا صبح دولتش بدمد

آن صنوبر دلی که می باید پیش او سرو، سر فرود آرد

... چارده قرن بعد خیلی ها دم از او می زنند اما مرد

همچنان خار بر دو چشمش هست، همچنان تیغ در گلو دارد

 

 

مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتالي

مجموعه سازي عبارت است ازعمل يا فرايند نيازسنجي، شناسايي منابع مرتبط، ارزيابي، انتخاب، سفارش، تهيه و دسترس پذير ساختن محتواي منابع اطلاعاتي مورد نياز جامعه کتابخانه به منظور انجام اين فرايند تشکيل گروههاي کاري در قالب کميته هاي دائمي و ... ضروري است. اين گروه هاي کاري مي توانند در قالب گروهي واحد يا چندين گروه بر اساس وظايفي مشخص فعاليت نمايند.

وظايف اصلي کميته مجموعه سازي در کتابخانه ديجيتالي در 9 بخش به شرح ذيل تقسيم شده است:

•            شناسايي جامعه کتابخانه: هر کتابخانه اي (مانند ساير نظام هاي اطلاعاتي) به جامعه مشخصي از استفادهکنندگان (کاربران) ارائه خدمات مي نمايد. به عبارت ديگر اين کاربران، مخاطبان نظام اطلاعاتي کتابخانه هستند و کتابخانه موظف به سرويس  دهي به آنها است. مديريت اطلاعات کتابخانه بر اساس نيازهاي جامعه استفاده کنندگان انجام مي  شود. جامعه کاربران کتابخانه مي بايست بر اساس نيازهاي اطلاعاتي، سواد اطلاعاتي، رفتارهاي اطلاع يابي، الگوهاي ارتباطي با نظام  هاي اطلاعاتي، سن، جنسيت، سطوح تحصيلي و ... دقيقا شناسايي و مشخص گردند. دسته  بندي کاربران براي کتابخانه ، باعث افزايش کيفيت خدمات و بهبود فرايند مديريت اطلاعات در آن خواهد شد. بعلاوه از همه مهمتر، رضايت هر دسته از کاربران را به ارمغان خواهد آورد.

•          نياز سنجي اطلاعات: نيازهاي اطلاعاتي کاربران کتابخانه با استفاده از روش  هايي چند از جمله انجام مطالعات و پژوهش  هاي ميداني، طراحي فرم هاي تعاملي براي اعلام نظر کاربران، اولويت  هاي موضوعي متوازن و ... مشخص مي گردد. انجام اين فرايند به دليل اين که مبنا و پايه  ي تهيه منابع اطلاعاتي کتابخانه است، بسيار ضروري است. تهيه و ارائه منابع بدون در نظر گرفتن اين نيازها و صرفا به صورت سليقه  اي يا دست هاي، مجموعه  اي ناهمگن، موازي با ساير مجموعه  هاي ديجيتالي، ارضاي گروه محدودي از کاربران و ... را در پي خواهد داشت. براي انجام اين فرايند توصيه مي  شود:

الف. يک پژوهش پيمايشي گسترده و پيوسته به صورت کاملا نظام  مند در جامعه نمونه  اي وسيع صورت گيرد؛

ب. فرمي تعاملي با عنوان "پيشنهاد منابع مورد نياز" در صفحه اصلي کتابخانه و در قالب گزينه  اي کاملا مشخص طراحي گردد؛

ج. محاسبه پر بسامدترين موضوعاتي که توسط کاربران در کتابخانه جستجو مي  شوند (محاسبه تعداد کليک  ها، يا پر بسامدترين واژه  هاي مورد جستجو و ...) مد نظر باشد؛

•          شناسايي منابع مورد نياز و تعيين روش هاي تهيه آنها: مرحله بعدي شناسايي منابعي است که پاسخگوي نيازهاي اطلاعاتي جامعه کتابخانه خواهد بود. "کميته مجموعه  سازي" با استفاده از منابع مرجع مختلف از جمله کتابشناسي ها، فهرست ناشران، مجموعه  هاي الکترونيکي موجود، ديگر کتابخانه  ها و غيره منابع مرتبط را جستجو مي  کنند. پس از يافتن منابع مورد نياز و تشخيص محل تهيه اين منابع، روش هاي تهيه آنها بررسي مي  گردد. خريد، مبادله، اهدا و اشتراک منابع مهمترين اين روش  ها هستند که بر اساس "خط مشي مجموعه  سازي کتابخانه" و مراجع مخاطب تعيين مي  شوند. ذکر اين مطلب ضروري است که در عصر حاضر دسترس  پذير نمودن منابع از مالکيت آن اهميت بيشتر دارد و رويکرد غالب است. بنابراين کميته مي تواند با يافتن ساير مجموعه ها و کتابخانه  هايي که منابع مورد نياز جامعه کتابخانه را دارا هستند، با استفاده از نظام  هاي همکاري بين کتابخانه  اي، موجبات دسترس  پذيري منابع مورد نياز کاربران را فراهم نمايد.

•          ارزيابي منابع مورد نياز: پس از شناسايي منابع و پيش از تهيه آنها، کميته مجموعه سازي بايد از دو بعد محتوايي و فني اين منابع را ارزيابي نمايد. براي ارزيابي چک ليست هايي توسط کميته تدوين شده و بر اساس آنها منابع بررسي مي  شوند. تعيين اعتبار، رعايت حق مولف، اجازه انتشار در محيط پيوسته، مناسب و کامل بودن محتوا و رعايت فرمت هاي مورد استفاده کتابخانه، امکان پردازش و ... از گزينه هاي اصلي چک ليست ها خواهند بود.

•          انتخاب منابع: پس از شناسايي و ارزيابي منابع، بهترين آنها گزينش مي شوند. به عبارت ديگر آثاري که بالاترين امتياز را بر اساس چک ليست ها به دست آورند، شايسته تهيه مي باشند.

•          سفارش و تهيه منابع: منابع برگزيده به يک کارگزار، ناشر يا مجموعه و کتابخانه داراي آن، سفارش داده مي شوند. سپس بر اساس روش هايي که پيشتر اشاره شد، اين منابع و يا امکان دسترسي به آنها براي جامعه کتابخانه فراهم مي  شود.

•          آماده  سازي منابع براي ارائه خدمات تحويل مدرک: چنانکه نسخه اي از منابع مورد نياز تهيه و قرار شد کتابخانه مالکيت آن را به عهده گيرد نه دسترسي به آن، اين نسخه  ها به بخش ويراستاري و آماده  سازي تحويل داده مي  شوند. کارشناسان اين بخش، منابع را بر اساس سياست  هاي کتابخانه که قبلا در مدرک مربوط به "خط مشي مجموعه  سازي" به نگارش درآمده، آماده ارائه مي  نمايند.

•          خدمات تحويل مدرک: پس از طي فرايند آماده  سازي محتوايي و فني، منابع به بخش "سازماندهي اشياي ديجيتالي" واگذار مي  شود. با انجام عمليات سازماندهي و تهيه پيشينه  هاي فراداده اي مرتبط، منابع آماده  ي ارائه در کتابخانه هستند. نوع و سطوح دسترسي به منابع، امکان يا عدم امکان انتقال آنها، ارائه امکانات پژوهشي به همراه منابع و ... در خط مشي تحويل مدرک تعريف مي  گردند. رويکردها و روش  هاي تحويل مدارک در کتابخانه ¬هاي ديجيتالي بسيار متنوع است و در هنگام تدوين "خط مشي مجموعه سازي"، جهت تصميم  گيري به آنها اشاره خواهد شد.

•          خط مشي مجموعه  سازي: تدوين خط مشي مجموعه  سازي براي هر کتابخانه  اي از ضرورت  هاي انکارناپذير است. با جرات مي  توان گفت، کتابخانه  اي که اين منبع را ندارد کتابخانه نيست، بلکه مخزني ناهمگن از اطلاعات است

 

 

 

 

فرايند مديريت اطلاعات در کتابخانه هاي ديجيتالي

 

تعريف: فرايند نيازسنجي، شناسايي منابع مرتبط، ارزيابي،انتخاب، سفارش، تهيه، ذخيره، آماده  سازي، سازماندهي (پردازش)، اشاعه و بازيابي اطلاعات را فرايند مديريت اطلاعات در کتابخانه  هاي ديجيتالي گويند.

 

 

طراحي يک کتابخانه ديجيتال استاندارد

فن آوري  هاى جديد دستاوردهاى بزرگى را براى استفاده در همه جنبه‏هاى زندگى فردى و اجتماعى به ارمغان آورده است. در عرصه فعاليت هاى علمى، آموزشى و پژوهشى نيز تحولات شگفتى به مدد فن آوري  هاى نوين رخ داده است و با قاطعيت مى‏توان پيش  بينى كرد كه اين تحولات با سرعت و دامنه بيشترى تداوم يابد.

اكنون بيشتر سازمان  هايى كه فعاليت آموزشى و پژوهشى دارند و براى پشتيبانى اين فعاليت ها بخشى را با نام كتابخانه يا مركز اطلاع  رسانى ايجاد كرده‏اند، تلاش دارند تا از فن آوري  هاى جديد به طور جدى استفاده كنند. طراحي و  ايجاد كتابخانه ديجيتالى در بسيارى از سازمان  ها و موسسات در همين راستا صورت مى‏گيرد. در واقع، تشكيل مجموعه‏هاى ديجيتالى و سازماندهى اشياي ديجيتالي رويكرد تازه‏اى است، كه مى‏تواند ارزش افزوده براى سازمان يا موسسه به ارمغان آورد. زمانى كه حجم بزرگى از اطلاعات در فضاى كوچكى ذخيره و سازماندهى شود، صرفه  جويى مالى و مكانى قابل ملاحظه‏اى ايجاد شده و در نتيجه باعث ارزش افزوده شده است. همچنين، با فراهم ساختن دسترسى راه دور انواع منابع براى كاربران و پژوهشگران و نيز فراهم ساختن انواع خدمات ديجيتالى، مى‏توان دريافت كه صرفه  جويى بزرگى در وقت كاربران و پژوهشگران به وجود آمده و اين امر خود ارزش افزوده به دنبال خواهد داشت. مزيت بزرگ ديگرى كه كتابخانه‏هاى ديجيتالى به همراه دارند، توسعه دسترسى از وضعيت "دسترسى محلى" به وضعيت "دسترسى جهانى" است. به بيان ديگر، منابع اطلاعاتى كتابخانه‏هاى ديجيتالى در سطح جهانى قابل دسترس‏اند و همه افراد قادرند به آنها دسترسى داشته باشند. اين وجه ديگرى از ارزش افزوده تلقى مى‏شود. به اين ترتيب، مى‏توان اميدوار بود كه كتابخانه‏هاى ديجيتالى كه خود از دستاوردهايفن آوري هاى جديد به شمار مى‏آيند باعث افزايش دسترسى به اطلاعات و در نتيجه رشد تحقيقات، از جمله در عرصه فن آوري  هاى جديد شده و ارزش واقعى خود را بيشتر نمايان کنند.