آموزش کتابداری و اطلاع رسانی
آموزش کتابداری و اطلاع رسانی
آموزش کتابداری و اطلاع رسانی
آموزش کتابداری و اطلاع رسانی. از آنجا که دو اصطلاح "کتابداری" و "اطلاع رسانی" به طور همزمان وارد نظام آموزش دانشگاهی نشده است، در اینجا به طور جداگانه مورد اشاره قرار خواهند گرفت.
آموزش کتابداری و اطلاع رسانی. از آنجا که دو اصطلاح "کتابداری" و "اطلاع رسانی" به طور همزمان وارد نظام آموزش دانشگاهی نشده است، در اینجا به طور جداگانه مورد اشاره قرار خواهند گرفت.
الف) آموزش کتابداری[۱] .
آموزش رسمی کتابداری در نیمه دوم قرن نوزدهم در امریکای شمالی آغاز شد و اندیشه ها و روش های مربوط در این زمینه به تدریج به سایر نقاط جهان انتقال یافت. این آموزش با برگزاری نخستین دوره در سال ۱۸۸۷ در مدرسه تدبیر کتابخانه[۲] در دانشگاه کلمبیا با سرپرستی دیویی، ملویل آغاز گردید. وی طرفدار آموزش تمام وقت و چندساله با استفاده از امکانات انجمن کتابداران امریکا به عنوان عرصه ای برای دستیابی به حمایت هایی در جهت این هدف جدید بود.
انتصاب دیویی به عنوان کتابدار دانشگاه کلمبیا در سال ۱۸۸۳ فرصتی را که به دنبال آن بود در اختیار وی قرار داد. دیویی، با وجود مخالفت تعدادی از اعضای سرشناس انجمن، نظیر ویلیام فردریک پول[۳]، جان شاو بیلینگز[۴]، و جاستین وینسور[۵]، همایش سالانه انجمن کتابداران امریکا را بر آن داشت که پشتیبانی خود را از طرح وی اعلام کنند. این افراد مدافع این نظریه بودند که کسب تجربه در یک کتابخانه خوب تمام شرایطی را که لازمه یک کتابدار است فراهم خواهد آورد و موجب دستیابی وی به آموزشی عمومی و مناسب می گردد.
دیویی در جهت دفاع از نظریات خود، از سال ۱۸۸۴ تا ۱۸۸۶، کلاس های مقدماتی را در دانشگاه کلمبیا برگزار کرد. در ژانویه ۱۸۸۷ مدرسه به طور رسمی به تأسیس یک کلاس بیست نفره شامل ۱۷ زن و ۳ مرد و نیز ۷ نفر مدرّس و کارمند از جمله خود دیویی اقدام کرد. با وجود مخالفت هیأت امنای دانشگاه کلمبیا، فردریک ای. پی. بارنارد (۱۸۰۹-۱۸۸۹) از پذیرش زنان در کلاس ها حمایت کرد. اعضای هیأت امنا زمانی دست از مخالفت برداشتند که در ژانویه ۱۸۸۹ دیویی به عنوان کتابداری از ایالت نیویورک به آلبانی منتقل گردید و مدرسه کتابداری را نیز به آنجا انتقال داد. این مدرسه تا سال ۱۹۲۶ به دانشگاه ملحق نشد و در آن زمان در مدرسه عمومی کتابداری نیویورک ادغام گردید.
بر اساس برنامه ریزی های اولیه در دانشگاه کلمبیا و آلبانی توجه و تأکید زیاد بر موارد عملی کتابداری، امکان آموزشی نظام مند، و فرصتی برای پرداختن به دورنمای نظام کتابداری فراهم آمد. تأثیر و نفوذ آنها در هشت مدرسه کتابداری که در سال های بعد توسط فارغ التحصیلان مدرسه دیویی تأسیس شده بود بسیار چشمگیر بود. به جز کلمبیا، نخستین مدارس کتابداری به دانشگاه وابسته نبودند، بلکه به مؤسساتی فنی نظیر پرات[۶]، درکسل[۷]، و آرمور[۸]، که بعدها به دانشگاه ایلی نویز منتقل شدند، و نیز به کتابخانه های عمومی بزرگ از جمله کتابخانه عمومی لوس آنجلس تعلق داشتند. انجمن کتابداران امریکا، با تأسیس کمیته ها و بخش ها، علاقه وافر خود را به این مدارس جدید نشان می داد. نخستین کمیته در سال ۱۸۸۳ به عنوان رابط مدرسه کلمبیا درنظر گرفته شد که، به دنبال آن، کمیته های دیگری نظیر کمیته امتحانات و گواهینامه های کتابداری (۱۹۰۰)، کمیته راهنمایی فنی و کتابشناسی (۱۹۰۱)، کمیته آموزش کتابخانه ای (۱۹۰۳)، کمیته آموزش حرفه ای کتابداری (۱۹۰۹)، و میزگردی با شرکت مدرّسان کتابداری (۱۹۱۱) آغاز به کار کردند. چهار سال بعد، این میزگرد، به منظور تبدیل به انجمن مدارس کتابداری امریکا (اِی.اِی.ال.اس.)[۹]، از انجمن کتابداران امریکا جدا شد و در سال ۱۹۸۳ به انجمن آموزش کتابداری و اطلاع رسانی (اِی.ال.آی.اس.ای.)[۱۰] تغییر نام داد.
پس از سپری شدن نخستین سال های آموزش کتابداری، سه نظریه پدید آمد که تأثیر فراوانی بر آموزش کتابداری امریکا در قرن بیستم داشت:
۱) مدارس کتابداری وابسته به دانشگاه ها باشند؛
۲) فارغ التحصیلی از کالج، یکی از شرایط پذیرش باشد؛
۳) هیأت ویژه امتحانات با مسئولیتی تعریف شده و روشن ایجاد شود.
در حالی که این نظرهای سه گانه هنوز توسط مدارس کتابداری، انجمن کتابداران امریکا، و انجمن مدارس کتابداری امریکا مورد بحث بود، تأثیر سازمانی بیرونی سبب ایجاد حرکت هایی در این زمینه گردید. در سال ۱۹۱۶ هیأت امنای مؤسسه کارنگی در نیویورک مأموریت یافت که درباره گزارش آلوین جانسون، اقتصاددانی که در مورد تدارک بودجه لازم برای ساختمان کتابخانه های عمومی کار کرده بود، مطالعه کند. گزارش جانسون تأکید بسیاری بر پایین بودن کیفیت کارکنان کتابخانه های عمومی داشت، ضمن اینکه به استاندارد نازل مدارس کتابداری نیز انتقاد می کرد. این هیأت امنا همچنین پی گیری گزارش ویلیامسون را، که او نیز اقتصاددان بود و در مدرسه عمومی کتابداری نیویورک تدریس می کرد، خواستار شد. وی در پیشنهادهای خود همواره بر گسترش طرح هایی در جهت آموزش کتابداری ابراز علاقه می کرد. سپس هیأت امنای شرکت کارنگی، ویلیامسون را برای انجام تحقیقاتی در زمینه آموزش کتابداری که وی از ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۱ انجام داده بود به استخدام درآورد.
گزارش بعدی ویلیامسون، به عنوان مهم ترین سندی که در تاریخ آموزش کتابداری تهیه شده بود، مورد توجه قرار گرفت. وی همواره از نظام جاری آموزش کتابداری انتقاد می کرد و معتقد بود که مدارس کتابداری باید امور اداری و تخصصی را از یکدیگر جدا کنند و فقط به آموزش فنی و تخصصی بپردازند؛ مدارس کتابداری باید در دانشگاه ها مستقر شوند و اعضای هیأت علمی و دانشجویان از حمایت های مالی بیشتری برخوردار گردند؛ دوره های آموزشی به صورت دوساله شامل یک سال مباحث عمومی و کلی و یک سال مباحث تخصصی برگزار شود؛ نظام ملی صدور گواهینامه مورد پذیرش قرار گیرد؛ و مدارس به صورت معتبر و تأییدشده درآیند. پیش از انتشار گزارش ویلیامسون، انجمن کتابداران امریکا به ایجاد هیأت موقت آموزش کتابداری متشکل از اعضایی از کلّیه بخش ها دست زد تا درباره استانداردها و طرح اعتبار مدارس کتابداری مطالعه کنند. در سال ۱۹۲۴، انجمن کتابداران امریکا هیأت آموزشی برای کتابداران و بعدها کمیته اعتبار و تأیید را جایگزین هیأت موقت قبلی کرد. طرح پیشنهادی ویلیامسون برای ایجاد نظام ملی صدور گواهینامه پذیرفته نشد، اما تعیین اعتبار و به رسمیت شناختن مدارس کتابداری مورد تأیید قرار گرفت.
برنامه پیشنهادی ده ساله خدمات کتابخانه ای معرفی شده از سوی مؤسسه کارنگی، به عنوان پی گیری گزارش ویلیامسون، حمایت های جدّی را برای انجمن کتابداران امریکا و مدارس کتابداری به دنبال داشت. عمده ترین فایده مؤسسه کارنگی این بود که توانست در سال ۱۹۲۶ دانشگاه شیکاگو را در جهت طراحی و تأسیس مدرسه عالی کتابداری (جی.ال.اس.)[۱۱]، مطابق با آنچه در مدرسه کتابداری پزشکی جان هاپکینز و مدرسه حقوق هاروارد وجود داشت، یاری دهد. اعضای هیأت علمی آن متشکل از کسانی بود که همگی در دوره ای مشترک که به مدرک دکتری منجر می شد مشغول به تحصیل بودند و در سال ۱۹۲۸ دانشگاه شیکاگو نخستین برنامه دکتری را در این رشته معرفی کرد. تأکید مدرسه عالی کتابداری بر انجام تحقیقات و انتشارات، تأثیر فراوانی بر دوره و فارغ التحصیلان آن در آموزش کتابداری داشت.
چند سال پس از گزارش ویلیامسون، آموزش کتابداری قابلیت پیوستن به دانشگاه ها را کسب کرد و مدارس کتابداری وابسته به کتابخانه های بزرگ تعطیل شد. در این زمان، پذیرش دانشجو برای دوره های کارشناسی درنظر گرفته شد، در حالی که قبل از سال ۱۹۲۴ مدرسه کتابداری ایالت نیویورک و مدرسه ای دیگر در دانشگاه ایلی نویز پذیرش دانشجویان خود را مشروط به دارا بودن مدرک کارشناسی کرده بودند. در این زمان، کیفیت آموزشی اعضای هیأت علمی بهبود یافت و کتب درسی بیشتر و بهتری در دسترس قرار گرفت.
گزارش های بعدی در مورد آموزش کتابداری در سال های ۱۹۲۵ و ۱۹۲۶ توسط مؤلفان مختلف انتشار یافت و ضمن عرضه چشم اندازهای گوناگون از این آموزش، تمایل و تأکید مؤلفان بیشتر بر نواقص برنامه های درسی معطوف گردیده بود. تمرکز همه همایش های تخصصی، به ویژه آنهایی که در فاصله سال های ۱۹۴۰-۱۹۴۸ برگزار شده بود، بر آموزش کتابداری و مباحث مرتبط با این زمینه بود. در هر حال، حرفه کتابداری به این مسئله توجه کرد که تنوع کتابخانه ها نیاز به آموزش کتابداران شاغل در آنها را در حد کارشناسی توجیه می کند.
در سال ۱۹۵۱، پذیرفتن استانداردهای جدیدی برای به رسمیت شناختن و اعتبارسنجی از سوی انجمن کتابداران امریکا مسائلی را پدید آورد. این مسائل تأثیر فراوانی بر تضمین این نظریه داشت که کتابدار متخصص به کسی اطلاق می شود که سال پنجم از یک دوره ـ مشتمل بر چهار سال تحصیلات کارشناسی و یک سال مطالعات تخصصی ـ را در آن دسته از مدارس کتابداری که برنامه هایشان توسط انجمن کتابداران امریکا تأیید شده بود گذرانده باشد. در اوایل دهه ۱۹۵۰ تحولاتی غیرقابل پیش بینی و انتظار به وقوع پیوست و سال پنجم از این آموزش به صورت یک دوره کارشناسی ارشد (ام.ال.اس.)[۱۲] جایگزین درجه کارشناسی قبلی (بی.ال.اس.)[۱۳]گردید.
▪ کانادا
دوره کارشناسی به عنوان نخستین مقطع کتابداری تخصصی از مدت ها قبل در کانادا، یعنی جایی که آموزش کتابداری با تفاوت های اندکی در آن توسعه یافته بود، وجود داشته است. تأثیر دیویی از همان نخستین دوره های آموزش رسمی کتابداری، یعنی زمانی که دوست وی چارلز گولد، کتابدار دانشگاه مک گیل کانادا، دوره های سه هفته ای تابستانی را در سال ۱۹۰۴ ارائه کرد مشهود بود. دوره های کوتاه مدت در سال های بعدی نیز عرضه شد و بعدها توسط گروه علوم تربیتی دانشگاه انتاریو که در سال ۱۹۱۹ اقدام به تأسیس مدرسه کتابداری کرده بود ادامه یافت. نخستین دوره یک ساله در سال ۱۹۲۷ در دانشگاه مک گیل و سپس در سال ۱۹۲۸ در دانشگاه تورنتو بنیان نهاده شد. هر دو مدرسه بعدها برنامه های خود را به تأیید انجمن کتابداران امریکا رساندند. بدین ترتیب، تهیه مقدمات لازم برای تأسیس مدارس بعدی کتابداری در کانادا فراهم گردید.
انجمن کتابداری کانادا در سال ۱۹۴۶ تأسیس شد. در اواخر دهه ۱۹۶۰، یکی از مدارس کتابداری کانادا موافقت کرد که مدرک کارشناسی ارشد را نخستین مدرک تخصصی که پس از طی چهار نیمسال تحصیلی اعطا می گردد تلقی کند. این دوره طولانی برای کلیه هفت مدرسه کتابداری کانادا به عنوان یک اصل مورد قبول قرار گرفت. از سال ۱۹۵۵، انجمن کتابداری کانادا توجه خود را به تعیین اعتبار و به رسمیت شناختن مدارس معطوف داشت.
▪ ایالات متحده
گسترش های بعدی، آموزش کتابداری را در امریکا در دهه ۱۹۵۰ تحت تأثیر قرار داد. در سال ۱۹۵۶ کمیته اعتبارسنجی جایگزین هیأت آموزش کتابداری گردید و از بخش آموزش کتابداری به عنوان عرصه ای برای مشارکت بیشتر اعضای انجمن کتابداری امریکا از جمله مدرّسان کتابداری بهره برد. در سال ۱۹۵۹، شورای انجمن کتابداری امریکا استانداردهایی را برای آموزش در مقطع کارشناسی در جهت هدایت برنامه هایی که برای مؤسسه های آموزشی تربیت مربی کتابداری تهیه شده بود به تصویب رساند. علاوه بر این، در همین سال، چندین مدرسه در ارائه برنامه های مقطع دکتری به دانشگاه شیکاگو پیوستند.
دهه ۱۹۶۰ شاهد پیشرفتی سریع در آموزش کتابداری ایالات متحده مشتمل بر رشد در میزان ثبت نام دانشجویان و افزایش تعداد مدارس در جهت پاسخگویی به تقاضاهای ورود به رشته بوده است. چهار مدرسه از هفت مدرسه کتابداری کانادا در این دهه گشایش یافتند. بخش اعظم رشد و توسعه این رشته در ایالات متحده نتیجه افزایش بودجه ایالتی برای انواع کتابخانه ها بوده است. بودجه پیش بینی شده عاملی در جهت حمایت از امکانات بالقوه استادان در ارائه برنامه های مقطع دکتری، و انتخاب و پذیرش تعدادی دانشجو نیز عاملی جهت توجه بیشتر محسوب می شد. اداره آموزش و شعبه خدمات کتابخانه ای در ایالات متحده تجربه هایی را در جهت انجام امور به عنوان واسطه کسب کردند؛ مؤسسه ای در دانشگاه کیس وسترن متعهد به انجام فعالیت هایی شد که در سال ۱۹۶۳ منجر به تأسیس کمیسیونی از سوی انجمن کتابداران امریکا برای اجرای طرحی ملی در آموزش کتابداری گردید. این کمیسیون در سال ۱۹۶۶ با استفاده از بودجه تعیین شده از سوی مؤسسه اچ. دبلیو. ویلسون، و به منظور آموزش کتابداری، اقدام به ایجاد دفتری در انجمن کتابداری امریکا کرد. این دفتر تحت نظارت لستر اشایم[۱۴]، به منظور پاسخ به نیازهای نیروی انسانی در انواع کتابخانه ها اطلاعیه ای در مورد آموزش کتابداری و نیروی انسانی تهیه کرد، که منجر به توسعه برنامه های کارشناسی، کارشناسی ارشد، و دکتری، و نیز اعطای گواهینامه به آنها گردید.
از سال ۱۹۷۰، تصویر آموزش کتابداری به تدریج روشن تر شد. در سال ۱۹۷۱، انجمن کتابداران امریکا دفتر خود را برای آموزش کتابداری تعطیل کرد. بخش آموزش کتابداری وابسته به این انجمن نیز چون قادر به جذب کافی اعضا به منظور بقا و خودکفایی مالی نبود، به همین سرنوشت دچار شد. به جای این بخش، واحد کوچک تری به نام کمیته دائمی آموزش کتابداری، با استفاده از خدمات تعدادی از کارکنان قبلی، ایجاد شد که از طریق دفتر منابع نیروی انسانی کتابخانه تجهیز می شد.
در خلال سال های ۱۹۷۲-۱۹۷۷، انجمن کتابداران امریکا به عنوان آغازگر، و مؤسسه اچ. دبلیو. ویلسون در مرحله بعدی، توسط یک نفر سرمایه گذار به نام رالف دبلیو کُنانت[۱۵] به مطالعاتی در زمینه آموزش کتابداری دست زدند. زمانی که انجمن کتابداران امریکا پیش نویس گزارش طرح مربوط به انتشارات را رد کرد، وضعیتی حاکم بود که انجمن و حتی کمیته مشورتی آن نیز ضمانت اجرایی آن طرح را تصویب نکرد. توصیه های کنانت به عنوان طرحی مشارکتی در زمینه آموزش کتابداری مورد توجه قرار نگرفت و به روش تحقیقی وی شدیداً انتقاد شد.
در سال های اخیر، شور و شوق بسیاری، هم در ایالات متحده و هم در کانادا، در جهت تغییر نام مدارس کتابداری که منتهی به مدرک تحصیلی می شود پدید آمده و درخواست هایی مبنی بر افزوده شدن یا جایگزینی کلماتی نظیر "علم اطلاع رسانی "یا "مطالعات اطلاع رسانی "به عبارت "علم کتابداری "یا "خدمات کتابداری " مطرح گردیده است. این مسئله منعکس کننده تغییر در ماهیت آن چیزی است که در حال حاضر در این مدارس ارائه می شود؛ به علاوه، تعدادی از این مدارس دوره هایی را در مقطع کارشناسی اطلاع رسانی ارائه کرده اند. این دوره ها به گونه ای طراحی شده که به نظر نمی رسد برای کسانی که بعداً به دنبال مدرک کارشناسی ارشد هستند مفید باشد. در حال حاضر، تعداد زیادی از مدارس به دنبال رشته هایی هستند که مدارک آنها کتابداری را با زمینه های دیگری چون حقوق، اطلاع رسانی، یا آرشیو در مقطع کارشناسی ارشد مربوط سازد. البته تنوع مدارجی که به صورت آموزش های تکمیلی ارائه شده مدارس را با مسائل تازه ای روبه رو کرده است. همایش سال ۱۹۸۰ در دانشگاه کلمبیا مسئله طولانی شدن دوره کارشناسی ارشد و درخواست هایی در این زمینه را بررسی کرد. فقط مدارس کانادایی و تعدادی از مدارس ایالات متحده در اواسط دهه ۱۹۸۰ خواهان برقراری دوره ای بیش از یک سال برای مدرک کارشناسی ارشد بودند.
در اکتبر ۱۹۸۵ فهرستی از برنامه های آموزشی معتبر و تأییدشده مربوط به ۶۳ مدرسه کتابداری (مشتمل بر ۷ مدرسه کانادایی) توسط کمیته اعتبارسنجی منتشر گردید، برنامه های دوره دکتری در ۲۳ مدرسه (مشتمل بر ۲ مدرسه کانادایی) ارائه شد، تعداد زیادی از مدارس تعطیل گردید، و بقیه نیز تحت تأثیر شرایط بسیار بد اقتصادی بعد از دهه ۱۹۷۰ و پیش از دهه ۱۹۹۰ مورد تهدید بودند. گزارش های آماری سالانه که توسط انجمن آموزش کتابداری و اطلاع رسانی منتشر شده بود، نشان دهنده کاهش کلی در ثبت نام، تعداد اعضای هیأت علمی، و حمایت های مالی بود. مدارس کانادایی، به صورتی وسیع، تابع وابستگی های منطقه ای بودند که همین امر سبب کمک به بقای آنها گردید.
▪ بریتانیا
آموزش کتابداری در بریتانیا دوران متفاوتی را با آنچه در امریکای شمالی وجود داشته طی کرده است. به علاوه، این آموزش تحت تأثیر جامعه ای قرار داشت که کتابخانه های آن وادار به فعالیت شده بودند؛ در حالی که الگوی آموزش عالی در چنین جامعه ای نیز با دیگران متفاوت بود. پس از جنگ جهانی دوم، یعنی زمانی که تعداد دانشگاه ها به طور محسوس افزایش می یافت، مسئولیت آموزش حرفه ای گروه های تخصصی نظیر کتابداران، آرشیوداران، و حسابداران بیشتر به انجمن های ملی تخصصی واگذار شده بود تا دانشگاه ها. علاوه بر این، بخش بیشتری از آموزش عالی در بریتانیا هنوز توسط کالج ها و پلی تکنیک ها، که سازمان های آموزشی سطح سوم هستند و مدارک آنها دارای ساختاری متفاوت با مراکز آموزش عالی است، صورت می گرفت. زمانی که آموزش کتابداری در بریتانیا در اواخر قرن نوزدهم آغاز شد، تعداد اندکی از دانشگاه ها که بعدها تأسیس گردیدند با آنکه امکاناتی را برای متقاضیان فراهم آوردند، به عنوان سازمان های آموزشی مناسب مورد توجه نبودند.
سه سال پس از تأسیس دوره آموزش کتابداری در سال ۱۸۷۷، انجمن کتابداری بریتانیا عهده دار حرکتی بود که طی آن شورای انجمن می بایست به این نکته توجه می داشت که چگونه می توان همکاران کتابخانه را در آموزش اصول کلی حرفه آنان یاری داد. آنچه از این حرکت حاصل شد ایجاد نظام برگزاری امتحانات در سطح ملی بود که در لندن و ناتینگهام، در سال ۱۸۸۵، توسط این انجمن کنترل و اداره می شد. در آغاز، امتحاناتی برای آزمایش اطلاعات عمومی و کتابداری داوطلبان گرفته می شد که در سطح بالایی نبود، اما به تدریج تأکید بیشتری بر جنبه های عملی کتابداری صورت گرفت.
در سال ۱۸۹۸، انجمن کتابداری بریتانیا فرمانی سلطنتی مبنی بر انتقال امتیازها و توانایی های خود به هیأتی از افراد در جهت تحقّق اهدافی خاص دریافت کرد. در این فرمان دو شرط مهم وجود داشت که، بر اساس آن، انجمن می بایست "به توسعه و تشویق آنچه منجر به بهبود موقعیت و مهارت کتابداران می شد، بپردازد و به برگزاری امتحانات کتابداری و صدور گواهینامه های مهارتی اقدام کند". این امر در سال ۱۹۰۹ از طریق ثبت نام تعدادی کتابدار خبره از طرف انجمن پی گیری شد. برای کسب شرایط لازم جهت ثبت نام، هر کارمند کتابخانه می بایست عضو انجمن کتابداری باشد، از عهده امتحانات برآید، و حق عضویت سالانه خود را بپردازد.
به سبب فقدان نظام آموزش کتابداری تمام وقت، انجمن کتابداری بر تشکیل کلاس های تابستانی و کلاس های شبانه در کتابخانه های عمومی یا کالج های مستقر در مراکز بزرگ جمعیتی، و نیز آگاهی رسانی از طریق انتشارات کتابداری و دوره های مکاتبه ای تأکید داشت. در کتابخانه های عمومی بزرگ شهری که کارکنان آنها به عنوان کارآموز بالقوه مسئول انجام وظیفه بودند، نظام امتحانات انجمن کتابداری در شرایطی توسعه و گسترش یافت که کتابداران عضو این انجمن به دنبال رعایت کیفیت در ثبت نام و پذیرش بودند.
ـ گزارش دبلیو. جی. اس
آدامز در مورد خط مشی تهیه و تدارک کتابخانه ها که در سال ۱۹۱۵ به هیأت امنای مؤسسه کارنگی در بریتانیا ارائه شد، منجر به تخصیص بودجه اولیه برای شروع فعالیت یک مدرسه کتابداری تمام وقت در دانشگاه لندن گردید. به عنوان یک مدرسه دانشگاهی، لندن پس از ثبت نام و پذیرش، نخستین دوره خود را که توسط انجمن کتابداری نیز تأیید شده بود ارائه کرد. واگذاری مسئولیت انحصاری انجمن کتابداری به عنوان هیأت برگزارکننده امتحانات، سبب رنجش بسیاری از کتابداران کتابخانه های عمومی مستقر در شهرها گردید، زیرا آنان مجبور بودند ساعت های طولانی از روز را در کتابخانه ها بگذرانند و سپس در جهت کسب مهارت های تخصصی، به صورت پاره وقت، به تحصیل نیز بپردازند. در دهه ۱۹۳۰ نیز نظام امتحانات انجمن کتابداری موجب ایجاد نوعی نارضایتی در میان تعداد زیادی از کتابداران خبره گردید. مدرسه لندن، در هر دو سطح کارشناسی و کارشناسی ارشد، دست به پذیرش دانشجو زد و بسیاری از کسانی که دوره خود را به پایان رسانده بودند شغلی در کتابخانه های دانشگاهی و تخصصی و همچنین در کتابخانه های عمومی کشورهای در حال توسعه به دست آوردند. گروهی از فارغ التحصیلان دانشگاه ها که در سال های پس از جنگ جهانی دوم وارد حرفه کتابداری شده بودند توجه خود را به امر استخدام در تعداد کمی از کتابخانه های دانشگاهی و کتابخانه های ملی که مهارت های تخصصی در آنها ضروری بود معطوف داشتند. تأثیر شدیدی که مدرسه لندن با دارا بودن تعداد زیادی نیروی انسانی آموزش دیده پاره وقت بر مدارس انگلیسی داشت، هرگز به اندازه تأثیر مدرسه شیکاگو در ایالات متحده نبود. تا پیش از تعطیل شدن مدرسه لندن که در سال ۱۹۳۹ به سبب وقوع جنگ صورت گرفت، وجود این مدرسه نشان داد که امکان تأسیس مدرسه تمام وقت کتابداری در محیط دانشگاهی انگلستان وجود دارد.
ـ گسترش و توسعه در دوران پس از جنگ
در خلال سال های ۱۹۳۹-۱۹۴۵، طرح های بسیاری در بریتانیا به انجام رسید که با مراکز آموزشی و انجمن های تخصصی گوناگون در ارتباط بودند. در سال ۱۹۴۲ که انجمن کتابداری گزارش لئونل آر. مک کالوین[۱۶]، دبیر افتخاری انجمن، را مورد توجه قرار داد، نظام کتابخانه های عمومی در بریتانیا از طرف هیأت امنای مؤسسه کارنگی بریتانیا مورد حمایت مالی قرار داشت. در این گزارش، نوعی نظام ملی مدارس کتابداری پیشنهاد شده بود که، بر آن اساس، آموزش تمام وقت را برای مردان و زنانی که شغل خود را ترک کرده بودند میسّر می ساخت. اگرچه این مدارس کوچک بودند، مک کالوین از قبل می دانست که آنها در جهت فراهم آوردن امکانات آموزش تمام وقت برای کارکنان جدید باقی خواهند ماند. مک کالوین که از طرف شورای انجمن کتابداری مورد حمایت قرار داشت احساس می کرد که کنترل نظام امتحانات در حد رعایت استانداردهای ملی از طرف انجمن ضرورت دارد. با وجود فشارهای فراوانی که بلافاصله پس از جنگ، برای برگزاری آموزش های دانشگاهی وارد می شد، بعید به نظر می رسید که، به جز در لندن، سایر مسئولان دانشگاهی ورود دوره های جدید کتابداری را بپذیرند، ولی اصرار انجمن کتابداری بر اِعمال نظارت لازم بر شرح درس ها به این مسئله خاتمه داد. با این همه، انجمن کتابداری با در اختیار گرفتن هفت مدرسه تمام وقت که تا سال ۱۹۴۷ در کالج های بازرگانی و سایر مؤسسات مشابه از نوع آموزشی در سطح سوم ایجاد شده بود، به موقعیت بزرگی دست یافت. کلیه مدارس کتابداری دانشجویان خود را آماده شرکت در امتحانات انجمن کتابداری در دو جهت و رده مختلف، یکی پذیرفتن به عنوان عضو انجمن و دیگری استفاده از بورس تحصیلی می کردند. مدارس کتابداری دانشجویان خود را از میان کارشناسان و کارشناسان ارشد و بر اساس نمرات آنها انتخاب می کردند؛ و با آنکه میزان موفقیت کسانی که به این مدارس وارد می شدند به روشنی توجیه پذیر و مشخص بود، این امر به معنای حذف دوره های پاره وقت و مکاتبه ای نبود.
بعد از سال ۱۹۵۵، انجمن کتابداری و مدارس کتابداری دریافتند که نظام آموزشی در این رشته به یک سلسله تغییرات اساسی، بر اساس برنامه های طراحی شده در دوران بعد از جنگ که به روزآمد کردن کتابداران توجه داشت، نیازمند است. مدارس کتابداری در حالی که به صورت دائم ناظر بر امتحانات دانشجویان خود و ایجاد مهارت های شغلی برای کارکنان جدید کتابخانه ها و تجدید نظر در شرح درس هایی بودند که توسط انجمن کتابداری به عمل می آمد، به تدریج به صورت ثابت و دائمی در می آمدند. تقریباً ده سال طول کشید تا تقسیم بندی های گوناگون در رشته کتابداری که مدارس کتابداری انگلستان و سازمان اسلیب[۱۷] با آن مواجه بودند، مورد موافقت قرار گیرد. در این زمان، عوامل دیگری نیز پدید آمد که موجب دگرگونی های بسیاری در آموزش کتابداری انگلستان گردید.
سال ۱۹۶۴ سال بسیار سختی بود؛ انجمن کتابداری درس های جدیدی را برای گنجانیدن در یک دوره دوساله، و ایجاد یک دوره یک ساله برای کسانی که به تازگی به کسب اولین تجربه های فنی کتابداری از طریق اخذ مدرک دانشگاهی نائل شده بودند، و به عنوان کمک کتابدار شناخته می شدند، در نظر گرفت. در این زمان، اعطای بورس تحصیلی بدون گرفتن امتحان و فقط از طریق نوشتن پایان نامه تحصیلی امکان پذیر بود.
با حذف دوره های پاره وقت امکان استفاده از تعداد بیشتری از مدرّسان در مدارس کتابداری و در جهت توسعه این برنامه های زیربنایی فراهم آمد. در همین زمان، یعنی ،۱۹۶۴ شورای ملی مدارک دانشگاهی بر اساس فرمانی سلطنتی مأموریت یافت تا به کسانی که دوره های تأییدشده کالج ها و مدارس پلی تکنیک را، که دانشگاه نبودند، گذرانده باشند مدرک اعطا کند. مدارس کتابداری نیز ضمن افزایش کارکنان خود، در این زمینه کوتاهی نکردند و خیلی سریع به سمت توسعه و گسترش برنامه های منتهی به مدارک اولیه کتابداری که مورد تأیید شورا و یکی از دانشگاه های نزدیک نیز قرار داشت گام برداشتند. تعدادی از این مدارس به ارائه برنامه های کارشناسی ارشد و دکتری پرداختند. در همین ایّام، علاوه بر مدرسه کتابداری در دانشگاه لندن، پنج مدرسه دیگر در سایر دانشگاه ها مستقر بودند که همگی برای کسب کیفیت مطلوب تلاش می کردند. در نتیجه، انجمن کتابداری از حالت یک ارگان مسئول امتحانات به سازمانی تبدیل شد که نقش مهمی را در تعیین صفات و خصوصیات تخصصی برای ثبت نام و ورود به حرفه کتابداری ایفا کرد.
وضعیت کنونی. در اواخر دهه ۱۹۸۰، هفده مدرسه کتابداری در بریتانیا وجود داشته است که بیشتر آنها دوره های کتابداری سه یا چهارساله ای را برگزار می کردند. گواهینامه دوره های کارشناسی ارشد که عموماً پس از یک سال تحصیل تمام وقت داده می شد توسط اکثر این مدارس اعطا می گردید، در حالی که ادامه تحصیل به صورت پاره وقت نیز تحت شرایطی خاص امکان پذیر بود. برخی مدارس نیز دوره های تحقیقاتی را در سطح کارشناسی ارشد و دکتری ارائه می کردند. قسمت اعظم درسی که گذرانده می شد به عنوان پیش نیاز ثبت نام در انجمن کتابداری مورد پذیرش واقع می گردید. به هر حال، انجمن کتابداری علاوه بر موفقیت در امتحانات برگزارشده توسط خود یا سازمان های دیگر، کسب تجارب عملی را نیز به عنوان یکی از شرایط در نظر داشت. انجمن بعدها به معرفی شیوه عضویت سه مرحله ای دست زد. داوطلبان در مرحله اول پس از گذراندن دروس تأییدشده و موفقیت در آنها به عنوان مرحله دوم، و در جهت پذیرش و ثبت نام، ناگزیر بودند که تحت نظارت یک کتابدار خبره مدت یک سال آموزش ببینند، و پس از آن می توانستند تقاضای خود را برای دریافت درجه کارشناسی از انجمن کتابداری مطرح کنند.
دریافت مدرک کمک کتابداری پس از دریافت مدرک کارشناسی منوط به فعالیت داوطلب به مدت دو سال تحت نظارت یک کتابدار خبره بود. پنج سال کار در قسمت های مختلف کتابخانه امکان تغییر کمک کتابدار را به کتابدار ارشد فراهم می آورد.
در آغاز سال ۱۹۸۶، انجمن کتابداری موافقت کرد که دوره های برگزارشده ای را که توسط انجمن کتابداران امریکا به تأیید رسیده باشد، در جهت همطرازی با دوره های انجمن کتابداری انگلستان مورد قبول قرار دهد. از شرایط دیگر مورد درخواست برای عضویت در انجمن کتابداری برنامه اعطای مدرک کارشناسی است که هنوز هم به قوّت خود باقی است. گذراندن دوره طولانی کارشناسی پیش از پذیرفته شدن به عنوان یک کتابدار خبره بحث های فراوانی را در انجمن کتابداری پدید آورد.
انجمن کتابداری در دهه ۱۹۸۰ موضوع تغییر نام خود را به انجمن کتابداری و اطلاع رسانی مورد توجه قرار داد. در همان زمان، دولت مرکزی در بریتانیا، که تأمین پشتوانه های واقعی برای دانشجویان کتابداری را دنبال می کرد، تا مدت ها نگران تعداد فارغ التحصیلان این نظام آموزشی بود. در سال ۱۹۸۵، انجمن اقدام به تأسیس گروه دوگرایشی مطالعات کتابداری و اطلاع رسانی کرد که برای نخستین بار این گروه به مسئله آموزش کتابداری بریتانیا که توسط بخش عمومی (کالج ها و پلی تکنیک) و بخش مستقلی نظیر دانشگاه ها تدریس می شود توجه کرد. تعهدات انجمن نه تنها در جهت محتوای آموزش کتابداری بود، بلکه عرضه و تقاضا را نیز در نظر داشت. مدارس کتابداری در بریتانیا، همانند امریکای شمالی، برنامه هایی را ارائه می دادند که نشان دهنده تحولات ناشی از ماهیت این رشته بود. به طور مثال، دانشگاه لیدز در دهه ۱۹۸۰ یک دوره کارشناسی در رشته کتابداری و یک دوره کارشناسی در رشته اطلاع رسانی ارائه کرد، دانشگاه شفیلد نام مدرسه خود را به گروه آموزشی مطالعات اطلاع رسانی تغییر داد، و دانشگاه استراتکلاید[۱۸] به عنوان گروه اطلاع رسانی به صورت قسمتی از مدرسه بازرگانی استراتکلاید در آمد.
●مدرسه کتابداری
به طور کلی، هم مدارس کتابداری امریکای شمالی و هم مدارس انگلستان در پی تدارک نظام عمومی یا جامع برای آموزش کلیه کارهای کتابخانه ای و زمینه های وابسته به آن برای کتابداران بودند. به جز این مورد، مدارس کتابداری در این دو منطقه گام های موفقیت آمیزی را در راه آموزش تجربی به کسانی که متقاضی استخدام به صورت کتابدار یا کتابدار - معلم بودند برداشتند. این کار به منظور شناخت بیشتر هر دو حرفه یعنی معلمی و کتابداری بود؛ و با وجود تمام تلاش های به عمل آمده در سال های طولانی، به نظر می رسد که ادغام این دو حرفه هنوز به مرحله عمل در نیامده است.
این طور به نظر می رسد که در بسیاری از مناطق ایالات متحده، به گواهینامه های کالج های ایالتی، به عنوان قسمتی از شرایط استخدام خود، نسبت به دوره های تأییدشده انجمن کتابداران امریکا اهمیت بیشتری می دادند. در کانادا انجمن مدارس کتابداری کانادایی به دنبال برقراری شرایط کیفی در سطح ملی بودند، در حالی که، در اینجا نیز نیازمندی های خاص استانی مسئله را پیچیده می کرد. در بریتانیا مدارس کتابداری به صورت موروثی در شناسایی رشته با مشکلات جدّی تری مواجه بودند.
وقایع اصلی و بین المللی جاری. جنبه دیگری از موضوع تأثیر بین المللی نظام ارزشیابی انجمن کتابداری بریتانیاست که در نهایت موجب عدم حضور دانشجو در مدارس کتابداری تمام وقت می شود. از زمان های گذشته، انجمن کتابداری از طریق برگزاری امتحانات اقدام به پذیرش دانشجویان خارجی کرده و ترتیبی داده است که کتابدارانی که در کشور خود مدرسه کتابداری یا در پاره ای جهات انجمن کتابداری ندارند بتوانند به کسب مهارت های لازم در زمینه کتابداری بپردازند. تصمیم های سال ۱۹۶۱ که دانشجویان را ملزم به حضور تمام وقت به مدت دو سال در مدارس کتابداری می کرد سبب توقف نظام پذیرش دانشجوی خارجی از طریق امتحانات گردید.
تعدادی از مدارس کتابداری نیز که برای نخستین بار در کشورهای مشترک المنافع تأسیس شده بودند دانشجویان خود را آماده شرکت در امتحانات انجمن کتابداری، پیش از هرگونه حرکتی در جهت نظام های آموزش بومی خود، کردند. در سال های پس از جنگ جهانی دوم، بسیاری از کشورهای مشترک المنافع دانشجویان خود را به منظور کسب مهارت های تخصصی کتابداری به بریتانیا فرستادند. کسب این مهارت ها که در سطح نخستین درجه تحصیلی کتابداری عرضه می شد دارای جاذبه بیشتری نسبت به مدارسی بود که فاقد مدارک تحصیلی اولیه کتابداری به عنوان یکی از شرایط ورود به مدارس کتابداری امریکای شمالی بودند. لذا حدود ده درصد اعضای انجمن کتابداری را کتابداران خبره مقیم خارج از کشور تشکیل می دادند، گرچه بخشی از آنها کتابداران انگلیسی بودند که به سایر کشورها مهاجرت کرده بودند. در هر حال، این میزان به مرور رو به کاهش نهاد.
● تأثیر ایالات متحده
این تأثیر در خارج از مرزها هم دارای سابقه ای طولانی است. زمانی که انجمن کتابداران امریکا با مسائل عدیده ای روبه رو بود تصمیم های اتخاذشده در جهت شناسایی و تأیید برنامه های آموزشی تخصصی بر اساس استانداردهای تعیین شده از سوی آن باعث شد که این انجمن نتواند نقشی را که انجمن کتابداری در انگلستان داشت ایفا کند، لذا قسمت اعظم کمک های ایالات متحده از طریق مؤسسه هایی چون بنیاد کارنگی در نیویورک، مؤسسه راکفلر و فورد، بخش های دولتی نظیر آژانس اطلاعاتی ایالات متحده، و مدرّسان بنیاد فولبرایت تأمین می گردید.
رابرت اس. بورگس [۱۹]در سال ۱۹۷۲ در مجله >گرایش های کتابداری[۲۰]> اظهار داشت که: تأسیس مدارس کتابداری جدید در کشورهای خارجی نظیر کلمبیا، ژاپن، کره، مکزیک، نیجریه، پورتوریکو، فیلیپین ،تایلند، ایران، ترکیه، و اروگوئه با همکاری ایالات متحده صورت گرفته است. ایجاد مدرسه کتابداری بون[۲۱] در چین که در سال ۱۹۲۰ توسط ماری الیزابت وود[۲۲] صورت گرفت یکی از نمونه های قدیمی تر است.
اگرچه در دهه ۱۹۸۰ کمک مؤسسات و دولت برای آموزش کتابداری در کشورهای خارجی رو به کاهش نهاد، به سبب وجود مدرّسانی که مدارک تحصیلی خود را از مدارس کتابداری ایالات متحده گرفته بودند تأثیر و نفوذ آن هنوز باقی مانده است. در دهه ۱۹۸۰ بازدید اساتید امریکایی از مدارس کتابداری کشورهای خارجی به علل گوناگون از جمله فقدان کمک های خارجی و عدم گسترش آموزش عمومی نیروی انسانی رو به کاهش نهاد.
● همکاری بین المللی
بحث درباره مدارس بین المللی کتابداری نخستین بار در سال ۱۹۰۴ توسط گوئیدو بیاجی[۲۳] در >مجله کتابداری <مطرح گردید و گرچه اخیراً بحث های بیشتری در این زمینه در فدراسیون بین المللی انجمن های کتابداری، و فدراسیون بین المللی اسناد و مدارک (فید) صورت گرفته است، تا سال ۱۹۹۳ هیچ گونه پیشرفت جدّی در این زمینه روی نداد. یونسکو به عنوان سازمانی مسئول، توصیه هایی در این زمینه مطرح کرده است، اما مواردی نظیر موقعیت جغرافیایی مدارس مورد نظر، زبان، برنامه های درسی، و مسئله مربوط به استخدام اعضای هیأت علمی که وجود داشته و در آینده نیز وجود خواهد داشت از جمله مسائلی هستند که به نظر حل نشدنی می آیند.
نمونه همکاری های بین المللی در زمینه آموزش رسمی کتابداری را می توان در تأسیس مدارس منطقه ای با پوشش خدماتی بیش از یک کشور ملاحظه کرد. به نظر می آید که این مدارس باید توصیه هایی را، به ویژه در جاهایی که امکانات آنها محدود است، به کار بندند. این مدارس این امکان را فراهم می آورند که پیوندهای لازم میان کادر آموزشی و انواع حمایت های سازمانی در جهت پاسخ به نیازهای اساسی دانشجویان برقرار گردد، در حالی که بسیار شایسته است منطقه میزبان به صورت انحصاری به مسائل نگاه نکند. زبان به کاررفته نیز می تواند عاملی برای وحدت باشد؛ همان طوری که مدرسه بین المللی کتابداری مدلین در کلمبیا که در سال ۱۹۵۶ برای کشورهای اسپانیایی زبان تأسیس شد، یا مدرسه وابسته به دانشگاه داکار که مخصوص کتابداران، آرشیوداران، و متخصصان اسناد و مدارک بود، و در سال ۱۹۶۳ در جهت پاسخ به نیازهای کشورهای فرانسوی زبان در افریقا ایجاد گردید. این دانشگاه از حمایت قوی دولت فرانسه و سازمان یونسکو برخوردار بود و مدیر مؤسس آن از فرانسه اعزام شده بود.
سایر مدارس منطقه ای مشتمل بر آنهایی است که در اوگاندا و جزایر هند غربی مستقر هستند. مدرسه کتابداری افریقای غربی از سال ۱۹۶۳ با هدف آموزش کتابداران از کنیا، تانزانیا، و اوگاندا در کالج دانشگاهی مکریر، کامپالا، و اوگاندا تأسیس یافت. این مدرسه از طرف یونسکو، مؤسسه های گوناگون، و اسکاندیناوی حمایت می شود. شرایط سخت ---------- حاکم بر اوگاندا که در دهه ۱۹۷۰ آغاز شده بود بر توسعه این کشور تأثیر نامطلوبی نداشت.
مدرسه هند غربی کار خود را در سال ۱۹۷۱ در موناکمپوس (ناحیه مونا)، کینگستون، و جامائیکا و در جهت خدمت به دولت های متحد با انگلستان، یعنی جامائیکا، ترینیداد، توباگو، بارابادوس، گرانادا، گویان، و مجمع الجزایر کارائیب آغاز کرد. در حالی که دو تن از نخستین مدیران این مدرسه مورد حمایت یونسکو قرار داشتند، حمایت های بیشتری از سوی مؤسسات دولتی کانادا با همکاری مدارس کتابداری مستقر در اونتاریوی غربی و دالهازی[۲۴] به عمل می آمد که بر آن اساس، مدرّسانی جهت تدریس به این مدرسه اعزام می شدند.
● نمونه های اروپایی
بیشتر کشورهای جهان هر دو نمونه آموزش عالی امریکای شمالی و آموزش چندسطحی منطبق با الگوی انگلستان را پذیرفته اند. قاره اروپا تنها منطقه ای است که ضمن داشتن آموزش کتابداری طبقه بندی شده، خود را کاملاً از این قاعده مستثنی کرده است.
بیشتر کشورهای اروپایی آموزش را در سطوح گوناگون نظیر آموزش آکادمیک در سطح دانشگاه؛ آموزش در سطحی پایین تر برای کسانی که به منظور تصدّی مشاغل نیمه تخصصی به استخدام در می آیند؛ و آموزش کارکنان مؤسسات از نوع سوم ارائه می دهند.
آن طوری که دونالد دیوینسون[۲۵] در تحقیق منتشرشده خود در سال ۱۹۷۶ بیان می دارد کار دسته بندی در مورد بعضی از کشورها به اندازه دانمارک که دارای یک مدرسه درباری دانمارکی زبان با برنامه های متنوعی از سطوح عالی تا آموزش پاره وقت برای کمک کتابداران است یا کشور پهناوری چون روسیه که دارای نظام کنترل شده و هماهنگ با طرح های نیروی انسانی است امری مشکل است.
گرچه مدارس کتابداری در سطح جهان برنامه های یکسان و استانداردی را برای آموزش فهرستنویسی دنبال می کنند، در سایر برنامه های درسی آموزش کتابداری، استاندارد چندانی وجود ندارد. بخش مدارس کتابداری ایفلا در سال ۱۹۷۴ مقرّر داشت تا کارهای مقدماتی در جهت تهیه و تنظیم استانداردهای جهانی برای برنامه های آموزش کتابداری به صورت جدّی پی گیری شود.
ب) آموزش اطلاع رسانی[۱]
برنامه های آموزشی اطلاع رسانی را جمعی جزو، رایانه دانسته و گاه حتی در مواردی از آن به عنوان برنامه های "علوم رایانه و اطلاع رسانی" یاد کرده اند. برخی بر استفاده از رایانه در کتابخانه ها برای عملیات داخلی یا خدمات مبتنی بر رایانه تأکید ورزیده اند، و در موارد بسیاری، برنامه های خود را "کتابداری و اطلاع رسانی" نامیده اند. گروهی علم اطلاع رسانی را مترادف "اطلاعات علمی" دانسته و سندپردازی، نمایه سازی، چکیده نویسی، و بازیابی خودکار اطلاعات را کانون توجه خود قرار داده اند. برخی نیز بر کاربردهای رایانه برای رفع نیازهای اطلاعاتی در تجارت و صنعت تأکید کرده اند و برنامه های خود را "مدیریت اطلاعات" نامیده اند.
● تاریخچه
قدیمی ترین محلی که اطلاع رسانی را رسماً (نه اسماً) به عنوان بخشی از رشته کتابداری به رسمیت شناخت دانشگاه کیس وسترن ریزرو[۲]، تحت رهبری رئیس این دانشگاه، یعنی جس شرا[۳] بود. در اواسط دهه ۱۹۵۰، جیمز پری[۴] و آلن کنت[۵] "مرکز تحقیقات ارتباطات و سندپردازی" را به صورت سازمانی وابسته به مدرسه کتابداری پایه گذاری کردند.
طی پنج تا ده سال بعد، دوره های کوتاه مدت، کارگاه ها، همایش ها، و سایر تدابیر تخصصی مشابه برای آموزش اطلاع رسانی در تعدادی از دانشگاه ها، مانند یو.سی.ال.اِی.[۶]، دانشگاه امریکایی "درکسل"[۷]، "مؤسسه فن آوری جورجیا"[۸]، و دانشگاه واشنگتن برپا گردید. در این دوره ها متون رشته های مورد اشاره کاملاً در هم آمیخته بود. متخصصان نظام های رایانه ای، کتابداران، سندپردازان، و متخصصان نظام های پردازش اطلاعات بازرگانی در آنجا گرد آمده بودند. نتیجه این امر ادامه سردرگمی در میان رشته های مرتبط، یعنی اطلاعات علمی، علوم رایانه، طراحی نظام های اطلاع رسانی، و علم اطلاع رسانی بود. با این همه، تعداد رو به افزایش برنامه های تخصصی، حکایت از نیاز به آموزش رسمی در این زمینه داشت. در سال های ۱۹۶۱ و ۱۹۶۲، دو همایش در مؤسسه فن آوری جورجیا برگزار شد که در آنها، برای نخستین بار، جنبه های مختلف این رشته مشخص و ترسیم شد و اهداف دوره آموزش رسمی نیز تعیین گردید.
از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۷، مدارس مختلف اجرای برنامه های رسمی آموزش اطلاع رسانی را آغاز کردند که بر ارائه جنبه های متفاوت این رشته تأکید داشت. دوره هایی که در مؤسسه فن آوری جورجیا (به سرپرستی ولادیمیر اسلامکا)[۹]، در ایالت اوهایو (به سرپرستی مارشال یوویتس)[۱۰]، و در دانشگاه "لی های"[۱۱] (به سرپرستی رابرت تیلور [۱۲] و دونالد هیلمن[۱۳]) آغاز گردید، بر جنبه های فنی و نظری تکیه داشت.
دوره های دانشگاه شیکاگو (به سرپرستی دان سوانسون[۱۴])، دانشگاه کیس وسترن ریزرو (به سرپرستی پری، کنت، و بعداً آلن گلدوین[۱۵])، دانشگاه یو.سی.ال.اِی. (به سرپرستی رابرت هیز و هارولد بورکو)، و دانشگاه پیتسبورگ (به سرپرستی آلن کنت) جزء لاینفک مدارس کتابداری شد.
در سال های بعد، برنامه ها به شکل های مختلفی توسعه یافت، و به تدریج، تفکیک برنامه های دارای جهت گیری فنی و نظری از برنامه های علوم رایانه دشوار شد.
سرانجام، همه مدارس کتابداری ایالات متحده دوره هایی را برای یکی از مباحث مربوط به علم اطلاع رسانی، یعنی بازیابی اطلاعات، کاربردهای رایانه در کتابخانه ها، نمایه سازی، چکیده نویسی، و جز آن ارائه کردند. بسیاری از مدارس، نام خود را تغییر دادند تا نام جدیدشان دربرگیرنده علوم رایانه نیز باشد. برخی "علوم کتابداری و اطلاع رسانی" و برخی دیگر نام "مطالعات کتابداری و اطلاع رسانی" را پذیرفتند، اما قصد همه آنها گسترش تعریف این رشته بود.
تا اواسط دهه ۱۹۷۰، اهمیت استفاده از رایانه در خدمات اطلاع رسانی در تجارت و صنعت، بسیاری از دانشکده ها را به اتخاذ روش نوینی در زمینه علم اطلاع رسانی و ارائه یکی از مهم ترین حوزه ها، یعنی مدیریت اطلاعات، یا مدیریت منابع اطلاعاتی، سوق داد. این برنامه (از جمله در سیراکیوز[۱۶] و دانشگاه کالیفرنیای جنوبی) شاهد نیاز فزاینده به توسعه، مدیریت، و خدمات اطلاع رسانی در نظام های اطلاع رسانی تعاونی بود.
تا اواسط دهه ۱۹۸۰، تعداد زیادی از برنامه های اطلاع رسانی با رشته علوم رایانه در زمینه های اساسی مشترک بود، اما از لحاظ دوره تحصیلی و تمرکز تفاوت های فراوان داشت.
ساختار برنامه. برنامه تحصیلی تحت شش مقوله اصلی قرار می گیرد که عبارتند از:
۱) دروس اصلی مقدماتی؛
۲) مباحث نظری، مانند ریاضیات و زبان شناسی؛
۳) مباحث کاربردی، مانند آمار و تحقیق در عملیات؛
۴) دروس مبتنی بر رایانه، مانند مدیریت پایگاه ها و بازیابی رایانه ای؛
۵) دروس مدیریتی، مانند حسابداری و نظریه سازمان؛
و ۶) دروس سازماندهی و خدمات اطلاع رسانی، مانند فهرست نویسی و مرجع شناسی (اکثراً با عناوین دیگر).
این موارد جملگی حاکی از نیاز به برنامه آموزشی اطلاع رسانی به منظور جهت دهی ذهنی به دانشجویان و ارائه ابزارهای فنی لازم برای کار حرفه ای و تحقیقاتی در این زمینه است. دانشجویان باید مطالبی را درباره شیوه استفاده از اطلاعات، چگونگی طراحی و اجرای نظام ها، و روش استفاده از ابزارهای فنی لازم برای کار اطلاع رسانی بیاموزند.
هر برنامه آموزشی اطلاع رسانی کارآمد باید جواز قابل قبولی از دانش فنی را در چارچوب رشته اصلی ارائه کند. چنین برنامه ای باید اساس تخصص را در هریک از اجزای اصلی، از جمله متخصص اطلاعات در حوزه کاربردی، مدیر اطلاعات در زمینه اجرا، طراح نظام در زمینه مشکلات فنی به هنگام کاربرد، و نظریه پرداز در زمینه پژوهش های آتی در این رشته، فراهم سازد. در حالی که هریک از برنامه های آموزشی ممکن است بر یکی از این زمینه ها تأکید ورزد، مجموع آنها باید به روشنی بیانگر برنامه آموزشی اطلاع رسانی باشد.
● اطلاع رسانی در آموزش کتابداری
بیشتر مدارس کتابداری، اطلاع رسانی را، با درجات مختلف، جزئی از برنامه مقطع کارشناسی ارشد قرار داده اند. با اینکه می توان طیف گسترده ای از تخصص های پیشگفته را ارائه کرد، تأکید عمده مدارس بر جنبه های عملی و حرفه ای است و به دیگر اجزاء توجه چندانی مبذول نمی گردد. یکی از دشواری های اساسی که هر مدرسه کتابداری پیوسته با آن روبه رو بوده است، چگونگی تلفیق اطلاع رسانی با اجزای سنتی تر برنامه های آموزشی کارشناسی ارشد است. اگر این گونه برنامه های اطلاع رسانی به درستی اجرا نشود، ممکن است به بخش مجزّایی تبدیل گردد که کوچک ترین ارتباطی با سایر دروس ندارد و نتیجه در هر دو زمینه ـ کتابداری و اطلاع رسانی ـ خسرانی برای مدرسه و دانشجو است.
● استانداردها
از اواخر دهه ۱۹۸۰، استانداردهای مشخصی برای آموزش اطلاع رسانی یا نهادی برای ارزشیابی این رشته وجود نداشته است. البته، انجمن کتابداران امریکا در سال ۱۹۷۲ در اثری به نام >استانداردهای اعتبارسنجی> [۱۷] اطلاع رسانی را به وضوح به رسمیت شناخت و آن را یکی از اجزای ضروری برنامه های آموزشی کارشناسی ارشد محسوب داشت. در سال های ۱۹۸۵ و ۱۹۸۶ کمیته اعتبارسنجی انجمن کتابداران امریکا کار انجمن آموزش کتابداری و اطلاع رسانی امریکا را ادامه داد و هدفش کشف روش مناسب برای تعیین نیازهای اطلاع رسانی و دیگر تخصص های این رشته در فرایند اعتبارسنجی آن بود.
ج) آموزش کتابداری و اطلاع رسانی در ایران
تعیین نقطه آغاز برای آموزش کتابداری در ایران امر دشواری است (۳:۷)، اما آموزش کتابداری نوین در ایران با تشکیل دوره های کوتاه مدت آغاز شد. نخستین دوره کوتاه مدت آموزش کتابداری در ایران به همت مهدی بیانی (۹: ۳۶) و محسن صبا (نخستین متخصص کتابداری در ایران) (۸۵:۳؛ ۱۲: ۱۸) در دانشسرای عالی تهران برگزار گردید و برحسب ضرورت و نیازهای خاص آن زمان در سایر مراکز آموزش عالی ادامه یافت (۹: ۳۶). در ۳۱ خرداد ۱۳۱۷ ش. شورای عالی فرهنگ، آیین نامه دوره موقت کتابداری را تصویب کرد (۷۱:۸). برخی درس های این دوره عبارت بوده است از: روش الفبایی کتابداری و سایر روش ها (۳۰ ساعت)، کلیات کتابداری (۳۰ ساعت)، تاریخ مختصر کتاب و کتابخانه های ایران و جهان (۱۰ ساعت)، شناساندن کتاب های خطی (۱۰ ساعت)، تاریخ خط و خطاطان معروف (۱۰ ساعت)، و اقسام مقدمه نویسی و سبک نگارش (۲۰ ساعت). مدت این دوره جمعاً ۱۲۰ ساعت بوده است (۲۸:۴؛ ۲۱:۱۲، پانویس ۳)). در این دوره گواهی نامه پایان تحصیل (تصویر ۱) نیز داده می شده است. البته، چندی نگذشت که آغاز جنگ جهانی دوم سبب کندی فعالیت های آموزشی گردید. در سال ۱۳۲۰ ش. دانشگاه تهران نخستین دوره کوتاه مدت خود را تشکیل داد (۵: ۳۴)، اما از سال ۱۳۳۰ ش. برگزاری دوره های کوتاه مدت کتابداری با جدّیت بیشتری دنبال شد. در سال ۱۳۳۱ ش. از دو مدرّس خارجی به نام های جوزف اشتوم فُل[۱] (از اتریش) و مارگارت گیور[۲] (از ایالات متحده) دعوت شد تا برای تدریس کتابداری در دوره ای پنج ماهه به ایران سفر کنند. این دوره ها از اول آبان ۱۳۳۱ تا پایان فروردین ۱۳۳۲ در محل سابق دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی دایر گردید. در سال ۱۳۳۳ نیز از سوزان ایکرز[۳] (از ایالات متحده) برای تدریس دعوت شد و تا اردیبهشت ۱۳۳۴ دوره هایی در همان محل تشکیل گردید که، طی آن، هدف های اساسی و خط مشی کلی کتابخانه ها در دنیای جدید صنعت و اقتصاد و تحقیق به کتابداران آموخته می شد. "دوره عملی کتابداری و جمع آوری مدارک" نام دوره هایی بود که در سال ۱۳۳۵ زیر نظر فراون دورفر[۴] (از اتریش)، که از طریق برنامه کمک های فنی یونسکو برای ایران به تهران آمده بود، برگزار شد (۱: ۳۷-۳۸).
نخستین درس دانشگاهی کتابداری در سال ۱۳۳۶ در دانشسرای عالی - که در آن زمان جزئی از دانشگاه تهران بود - به صورت اختیاری ایجاد گردید و تا سال ۱۳۴۱ نیز ادامه داشت که تدریس آن برعهده ایرج افشار بود (۳: ۸۶). ناصر شریفی، نخستین دکتر ایرانی در کتابداری، در سال ۱۳۳۸ ش. دوره های کوتاه مدتی را در ایران برگزار کرد (۹: ۳۶). در تابستان ۱۳۳۹، برنامه "اصول جدید علم کتابداری برای تربیت کتابداران مدارس" زیر نظر وی، همراه با دین فارنزورث[۵]، ایرج افشار، و چند تن دیگر در محل دانشسرای عالی برگزار شد. برنامه دیگری که برخی کتابداران متخصص ایرانی در سال ۱۳۴۳ در آن تدریس داشتند "جلسات مشورتی و آموزشی کتابداری برای کتابداران کتابخانه های دانشگاهی" بود که در محل دانشکده علوم دانشگاه تهران برگزار گردید (۱: ۳۸). "دوره آموزش کتابداری برای آموزش کتابداران مدارس عمومی و شهرداری ها" نیز به همت ایرج افشار و مهین تفضلی در سال ۱۳۴۳ در محل کتابخانه ملی برپا شد. دوره های دیگری نیز در سال ۱۳۴۴ به مدت دو نیمسال توسط دانشکده علوم اداری تشکیل گردید (۱: ۴۲، ۴۴).
این دوره ها با اینکه برای جامعه کتابداری بسیار ضروری می نمود، به سبب کوتاه بودنش کافی به نظر نمی رسید. کتابخانه های دانشگاهی نیاز به تحرک بیشتری داشتند؛ بدین سبب، در فاصله سال های ۱۳۴۳ تا ۱۳۴۴ گام هایی برداشته شد تا مارگارت هاپکینز[۶] از طرف بنیاد فولبرایت به سمت مشاور کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران در آید (۳: ۸۵؛ ۱: ۳۸). وی در سال اول اقامتش در ایران، با سایر کتابداران متخصص ایرانی آن زمان؛ از جمله مهین تفضلی، فرنگیس امید، ایران دقیق، شهلا سپهری، اولین وارطانی، علی سینایی، هوشنگ ابرامی، خورشید مفتاح، و فرخنده سعیدی آشنا شد و، برای پیشبرد امور کتابداری، با آنان جلساتی نیز تشکیل می داد و درباره مسائل مربوط به این رشته به بحث و تبادل نظر می پرداخت. در همین ملاقات ها بود که پایه های انجمن کتابداران ایران و نیز تأسیس رشته کتابداری در دانشگاه تهران نهاده شد. به دنبال آن، آلیس لورر[۷]، استاد مدرسه کتابداری دانشگاه ایلی نویز (ایالات متحده)، برای تأسیس دوره کارشناسی ارشد رشته کتابداری به دعوت دانشگاه تهران به ایران آمد. در سال ۱۳۴۵ رشته کتابداری در مقطع کارشناسی ارشد، تحت نظر و در نتیجه کوشش های ایرج افشار (رئیس وقت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران)، منوچهر افضل (رئیس وقت دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران)، و با همکاری مارگارت هاپکینز و جان اف. هاروی[۸]، رسمآ تأسیس گردید (۱: ۳۸-۳۹؛ ۳: ۸۵؛ ۵: ۳۴-۳۵؛ ۱۱: ۵۱۵-۵۲۵). اهداف این اقدام عبارت بود از: ۱) آموزش نیروی انسانی متخصص که توانایی مدیریت کتابخانه های بزرگ ایران را دارا باشند؛ و ۲) آموزش افراد متخصص که عهده دار راه اندازی دوره های کتابداری در بخش علوم کتابداری دانشگاه های ایران شوند. دوره آموزش کتابداری در این مقطع دو سال به طول می انجامید (۷: ۳). پس از افتتاح این دوره و استقبال شایان توجه از آن، دانشکده علوم تربیتی به پیشنهاد مدرسان گروه کتابداری تصمیم گرفت دوره کهاد کتابداری را نیز در سطح کارشناسی دایر کند. این دوره در سال ۱۳۴۷ آغاز گردید. کهاد کتابداری بدین قرار بود که دانشجویان دوره کارشناسی علوم تربیتی، یا هر رشته دیگر، بتوانند پس از پایان نیمسال سوم تحصیلی واحدهای دروس غیرتخصصی خود را از درس های کتابداری انتخاب کنند و برای اخذ کهاد کتابداری حداقل ۳۰ واحد کتابداری را (که شامل ۳ واحد کارآموزی به مدت ۱۲۰ ساعت نیز می شد) بگذرانند. در همان سال، یعنی ،۱۳۴۷ دانشگاه تبریز دوره چهارساله کارشناسی کتابداری را با همکاری پ. ب. مانگالا (کتابدار هندی) تأسیس کرد که شرایط ورود به آن مطابق شرایط عمومی ورود به دانشگاه ها، یعنی موفقیت در آزمون ورودی، بود (۱: ۴۰-۴۱). مقطع کاردانی کتابداری نیز نخستین بار در سال ۱۳۴۸ در مدرسه عالی ایران زمین به مدیریت ناصر مظاهری، مدیر وقت کتابخانه ملی، افتتاح گردید (۱: ۴۲).
با آنکه از سال ۱۳۴۵ با تأسیس کارشناسی ارشد کتابداری در دانشگاه تهران گام های مؤثر و مهمی در عرصه آموزش کتابداری برداشته شده و با تأسیس انجمن کتابداران ایران (۱۳۴۶)، مرکز خدمات کتابداری (۱۳۴۷)، و مرکز اسناد و مدارک علمی سابق (۱۳۴۷) پایه های کتابداری نوین در ایران استحکام یافته بود، هنوز فارغ التحصیلان جوابگوی نیاز کتابخانه های ایران نبودند (۵: ۳۵). بدین سبب، امر تشکیل دوره های کوتاه مدت آموزش کتابداری متوقف نگردید و هر چند وقت یک بار دوره هایی به همت مراکز آموزشی و فرهنگی سراسر کشور تشکیل می گردید (۱: ۴۳-۴۴؛ ۵: ۳۴)، که از آن جمله است: ۱) سه دوره آموزش کتابداری زیر نظر اداره کل نگارش وزارت آموزش و پرورش، به ترتیب در سال های ۱۳۴۴، ۱۳۴۵، و ۱۳۴۶ در محل سازمان تربیت معلم و تحقیقات تربیتی (دانشسرای عالی) که دوره سوم با همکاری انجمن کتابداران ایران تشکیل شد؛
۲) دوره های یک ماهه کارآموزی کتابداران کتابخانه های عمومی شهرستان ها، زیر نظر وزارت فرهنگ و هنر از سال ۱۳۴۶ تا چند سال متمادی، در محل تالار موزه در تهران؛
۳) دوره کارآموزی برای کتابداران کتابخانه های دانشگاهی مشهد، به همت مرکز آماده سازی کتاب در دانشکده پزشکی دانشگاه مشهد، به مدت یک ماه در تابستان ۱۳۴۸؛ ۴) دوره های دانشکده علوم اداری در سال ۱۳۴۸ به مدت سه ماه؛ ۵) دوره کارآموزی برای کتابداران کتابخانه های نمونه "طرح ترویج کتاب و توسعه کتابخانه ها" در شهریور ۱۳۴۹؛ ۶) دوره کارآموزی کاخ جوانان؛ و ۷) دوره های کوتاه مدت شورای کتاب کودک.
از سال ۱۳۵۰، دوره های کتابداری یک ماهه مرکز خدمات کتابداری آغاز شد. تأکید این دوره ها بیشتر بر خدمات فنی بود و صرفآ به منظور پاسخ به نیاز فوری جامعه کتابداران ایران تشکیل گردید. دوره های این مرکز با استقبال بسیار مواجه شد؛ به گونه ای که نام نویسی برای شرکت در آن غالبآ تا سه سال بعد تکمیل بود (۵: ۳۲-۳۳).
در سال ۱۳۵۳، به همت هوشنگ ابرامی و با همکاری دو نفر از مدرسان هندی و امریکایی، دوره کارشناسی ارشد کتابداری در دانشگاه شیراز نیز تأسیس شد و این دانشگاه در سال ۱۳۵۶ برنامه کارشناسی کتابداری را هم به آن افزود. دانشگاه جندی شاپور اهواز (شهید چمران کنونی) که آموزش کتابداری را به صورت کهاد در برنامه خود داشت، در این سال (۱۳۵۶) یک دوره کارشناسی ارشد کتابداری برای کارکنان کتابخانه مرکزی برگزار کرد که این اقدام به سبب مصادف شدن با ایام پیروزی انقلاب، متوقف ماند. در همین اثنا، دانشگاه متحدین (الزهراء کنونی) به کمک جان هاروی، تأسیس دوره کارشناسی ارشد کتابداری را اعلام کرد و نخستین دانشجویان خود را در این مقطع در مهر ۱۳۵۷ پذیرفت (۹: ۳۶-۳۷). دانشگاه های پهلوی سابق و آذرآبادگان نیز به ترتیب مقاطع کارشناسی ارشد و کارشناسی را در این سال ها ارائه می کردند (۶: ۲۶۳). دانشگاه علوم پزشکی ایران (مرکز پزشکی شاهنشاهی سابق) نیز نخستین دوره کارشناسی ارشد کتابداری پزشکی را در سال تحصیلی ۱۳۵۶-۱۳۵۷ برگزار کرد. این دانشگاه هنوز هم به کار خود ادامه می دهد و دوره کارشناسی این رشته را نیز به برنامه خود افزوده است (۹: ۳۷، ۴۱).
● پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، مدرسان خارجی در رشته کتابداری کشور را ترک کردند و به جای آنان تعدادی از کتابداران ایرانی که در خارج از کشور تحصیل کرده بودند به وطن بازگشتند و فعالیت های آموزشی را برعهده گرفتند. نخستین وظیفه محوّل شده به دست اندرکاران آموزش کتابداری تجدیدنظر در متن درس ها و ایجاد دگرگونی های لازم بر اساس وضعیت جدید کشور بود. بر اساس مصوّبه های کمیته تخصصی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در بازگشایی جدید دانشگاه ها که تا سال ۱۳۶۵ به طول انجامید، مقطع کارشناسی در بسیاری از رشته ها، از جمله رشته کتابداری، به دوره کاردانی تبدیل گردید. در چنین سال هایی با توجه به نیازی که به توسعه و تجهیز کتابخانه های کشور احساس می شد و نیز با تأسیس دانشگاه ها و مراکز علمی و پژوهشی جدید، به نظر می رسید که نیروی انسانی شاغل در کتابخانه ها از لحاظ کمّی و کیفی پاسخگوی نیازهای مراجعان نیست و تربیت تعداد بیشتری کتابدار متخصص به صورت جدّی ضروری است. بدین سبب، دانشگاه های دیگری چون دانشگاه فردوسی مشهد، اصفهان، آزاد اسلامی، تربیت مدرس، علامه طباطبایی، شاهد، و نیز مرکز آموزش کتابخانه ملی به تأسیس دوره های کتابداری در مقاطع مختلف همت گماشتند و تا سال ۱۳۷۰ تعداد مراکز آموزش عالی کشور که به تربیت کتابداران متخصص مشغول بودند به رقمی بالغ بر پانزده رسید. تعدادی از دانشگاه های علوم پزشکی کشور نیز، نظیر دانشگاه علوم پزشکی کرمان در سال ،۱۳۶۹ دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در سال ۱۳۷۰، و دانشگاه علوم پزشکی تبریز در سال ۱۳۷۲ اقدام به پذیرش دانشجو در مقاطع کارشناسی کتابداری پزشکی کردند. دانشگاه های بیرجند و یزد در سال ۱۳۷۱ و دانشگاه های تربیت معلم تهران و خلیج فارس (بوشهر) در سال ۱۳۷۲ نخستین دوره آموزش کتابداری خود را در مقطع کاردانی تأسیس کردند و در پی آن، دانشگاه های شهید باهنر (کرمان) و بوعلی سینا (همدان) در سال ۱۳۷۵ و دانشگاه رازی (کرمانشاه) در سال ۱۳۷۶ آموزش کتابداری را آغاز کردند. دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (تهران) نیز اقدام به تأسیس دوره کارشناسی کتابداری پزشکی کرد و در سال ۱۳۷۷ دانشجو پذیرفت.
در نتیجه در ابتدای سال ۱۳۷۸، تعداد ۲۴ گروه آموزش کتابداری مشتمل بر ۱۹ گروه کتابداری عمومی و ۵ گروه کتابداری پزشکی در دانشگاه ها و سایر مراکز آموزش عالی کشور به تربیت دانشجویان کتابداری در چهار مقطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد، و دکتری مشغول بوده اند.
در دهه ۱۳۷۰ دوره های آموزش ضمن خدمت کتابداری نیز در برخی مراکز برگزار شد که دوره های آموزش ضمن خدمت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران؛ سازمان اسناد ملی ایران ؛ صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران؛ معاونت پژوهشی وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی؛ وزارت کشاورزی؛ سازمان برنامه و بودجه؛مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران ؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از آن جمله اند. همه این مراکز دولتی بوده و هریک مستقلا اقدام به طراحی و تدوین دوره های آموزش ضمن خدمت برای کتابداران و اطلاع رسانان کرده است (۱۱۱:۲). نوع دیگر آموزش کتابداری در ایران، آموزش از راه دور است که نخستین واحدهای آموزشی آن در ایران در دهه ۱۳۵۰ شکل گرفت. امروزه دانشگاه پیام نور در مقیاس گسترده در سطح آموزش عالی از این روش استفاده می کند؛ هرچند که استفاده از این روش در برگزاری دوره های کوتاه مدت آموزشی در ایران، امری رایج و معمول نیست (۱۰: ۷۰).
مسعود بهمن آبادی
مآخذ:
۱) Burgess, Roberts. "Education for Librarianship: U.S. Assistance". Library Trends, ۱۹۷۲; ۲) Conant, Ralph. The Conant Report: A Study of the Education of Librarians, ۱۹۸۰; ۳) Danton, J. Periam. "Between M.L.S. and Ph.D.: A Study of Sixth-year Specialist Programs" in Accredited Library Schools, ۱۹۷۰; ۴) Darling, Richard L.; Belanger, Terry. editors. "Extended Library Education Programs; Proceedings of Conference Held at the School of Library Service" (Columbia University, March ۱۳-۱۴, ۱۹۸۰); ۵) Davinson, Donald E. "Trends in Library Education Europe". Advances in Libraranship, ۱۹۷۶; ۶) Davis, Donald G.; "Education for Librarianship". Library Trends, ۱۹۷۶; ۷) Johnson, Alvin S. A Report to the Carnegie Corporation of NewYork on the Policy of Donations to Free Public Libraries, ۱۹۱۷; ۸) Learned, William A. The American Public Library and the Deffusion of Knowledge, ۱۹۲۴; ۹) Richardson, John. The Spirit of Inquiry: The Graduate Library School at Chicago. ۱۹۲۱-۱۹۵۱, ۱۹۸۲; ۱۰) Vann, Sarah K. The Williamson Reports of ۱۹۲۱ and ۱۹۲۳: A Study, ۱۹۷۱.
(WELIS) [۲۶] نورمن هورکس
ترجمه حسن کیانی
.[۱] Library education
.[۲] School of Library Economy
.[۳] William Frederick Poole
.[۴] John Show Billings
.[۵] Justin Winsor
.[۶] Pratt
.[۷] Drexel
.[۸] Armour
.[۹] Association of American Library Schools (AALS)
.[۱۰] Association for Library and Information ScienceEducation )ALISE(
.[۱۱] Graduate Library School (GLS(
.[۱۲] MLS
.[۱۳] BLS
.[۱۴] Lester Asheim
.[۱۵] Ralf W. Conant
.[۱۶] Lionel R. McColvin
.[۱۷] ASLIB
.[۱۸] Strathclyde
.[۱۹] Robert S. Burgess
.[۲۰] Library Trends
.[۲۱] Boone
.[۲۲] Mary Elizabeth Wood
.[۲۳] Guido Biagi
.[۲۴] Dalhousie
.[۲۵] Donald E. Davinson
.[۲۶] Norman Horrocks
ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــــ
(WELIS) [۱۸] رابرت ام. هیز
ترجمه زهرا اباذری
.[۱] Information Seience education
.[۲] Case Western Reserve
.[۳] Jesse Shera
.[۴] James W. Perry
.[۵] Allen Kent
.[۶] UCLA
.[۷] Drexel
.[۸] Georgia Institute for Technology
.[۹] Vladimir Slamecka
.[۱۰] Marshall Yovits
.[۱۱] Lehigh
.[۱۲] Robert Taylor
.[۱۳] Donald Hillman
.[۱۴] Don Swanson
.[۱۵] Alan Goldwyn
.[۱۶] Syracuse
.[۱۷] Standards for Accreditation
.[۱۸] Robert M. Hayes
ـــــــــــــــــــــــــ ــــــــــــــ
مآخذ:
۱) "آموزش کتابداری جدید در ایران". خبرنامه انجمن کتابداران ایران. دوره سوم، ۴ (زمستان ۱۳۴۹): ۳۷-۴۴؛ ۲) اسدی کیا، فرناز. "آموزش ضمن خدمت کتابداری در تهران (در سال های ۴-۱۳۷۳)". فصلنامه کتاب. دوره هشتم، ۱ و ۲ (بهار و تابستان ۱۳۷۶): ۱۰۹-۱۲۳؛ ۳) ایرج افشار به خبرنامه انجمن کتابداران ایران. نامه. زمستان ۱۳۴۹؛ ۴) سجادی، ضیاءالدین. "نخستین کلاس کتابداری در ایران". خبرنامه انجمن کتابداران ایران. دوره پنجم، ۱ (بهار ۱۳۵۱): ۲۷-۳۰؛ ۵) سلطانی، پوری. "شکل گیری کتابداری نوین در ایران". پیام کتابخانه. س. اول، ۱ (تابستان ۱۳۷۰): ۳۰- ۳۷؛ ۶) سینایی، علی. "نکاتی چند پیرامون برنامه های آموزشی کتابداری در دانشگاه های ایران". نامه انجمن کتابداران ایران. دوره نهم، ۲ (تابستان ۱۳۵۵): ۲۶۱-۲۷۱؛ ۷) فرج پهلو، عبدالحسین. "مروری بر زیرساخت تکنولوژی اطلاعات در ایران". ترجمه عباس گیلوری. اطلاع رسانی. دوره دهم (جدید)، ۴ (بهار ۱۳۷۳): ۱-۹؛ ۸) قاسمی، فرید. "نخستین کلاس آموزش کتابداری در ایران". فصلنامه کتاب. دوره هشتم، ۳ (پاییز ۱۳۷۶): ۷۰-۷۳؛ ۹) کیانی خوزستانی، حسن. "نظام آموزش کتابداری در دانشگاه های ایران، در دو دوره قبل و بعد از انقلاب اسلامی و نکات لازم در اصلاح و بهبود وضعیت موجود". پیام کتابخانه. س. هفتم، ۲ (تابستان ۱۳۷۶): ۳۵-۴۹؛ ۱۰)نیازی، سیمین. "آموزش راه دور کتابداری و اطلاع رسانی: سنجش نیازها و امکانات داوطلبان دوره ها". پیام کتابخانه. س. هشتم، ۴ (زمستان ۱۳۷۷): ۷۰-۷۹؛ ۱۱) هاپکینز، مارگریت لیل. "ده سال پیش در ایران". ترجمه مهرداد نیکنام. نامه انجمن کتابداران ایران. دوره هشتم، ۴ (زمستان ۱۳۵۴): ۵۱۵-۵۲۵؛ ۱۲) هدایی، محمد. "برگی از تاریخ کتابداری در ایران". آینه پژوهش. س. دوازدهم، ۱ (فروردین ـ اردیبهشت ۱۳۸۰): ۱۸-.۲۱
.[۱] Josef Stummvoll
.[۲] Mary Gaver
.[۳] Susan Akers
.[۴] Fraune Dorfer
.[۵] Dean Farnsworth
.[۶] Margaret Hopkins
.[۷] Alice Lohrer
.[۸] John F. Harvey
-->
+ نوشته شده در جمعه سیزدهم اسفند ۱۳۸۹ ساعت 20:16 توسط محمد روزبه
|
سلام